महाराष्ट्रात मसाल्यांमधील भेसळ, दूषितपणा आणि ग्राहकांची फसवणूक रोखण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) कडक अनुपालन निर्देश जारी केले आहेत. १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी जाहीर झालेल्या आदेशानुसार सुट्या, पॅकिंग न केलेल्या मसाला पावडर आणि मिश्र मसाल्यांच्या विक्रीवर निर्बंध घालण्यात आले असून उत्पादनस्थळी योग्य पॅकिंग व सीलिंग आवश्यक करण्यात आले आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील या कारवाईचा उद्देश मसाल्यांची गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि उत्पादनाचा स्रोत शोधण्याची क्षमता वाढवणे हा आहे.
महत्त्वाची स्पष्टता: हा महाराष्ट्रातील मसाला पावडर आणि मिश्र मसाल्यांच्या विक्रीसंबंधीचा आदेश आहे. संपूर्ण भारतात सर्व प्रकारच्या मसाल्यांवर बंदी घालण्यात आलेली नाही. नियमांची नेमकी व्याप्ती समजण्यासाठी महाराष्ट्र FDA चे अधिकृत आदेश व परिपत्रकांचे पेज तपासावे.
महाराष्ट्र FDA च्या मसाला आदेशात काय आहे?
नव्या निर्देशांनुसार मसाला पावडर आणि मिश्र मसाले वितरण किंवा विक्रीपूर्वी योग्य प्रकारे पॅक करून सीलबंद करणे आवश्यक आहे. हळद, तिखट, धणे, जिरे, काळी मिरी, दालचिनी, लवंग, वेलची, हिंग, केशर, गरम मसाला, करी पावडर आणि इतर मसाला मिश्रणांचा आदेशाच्या कक्षेत समावेश असल्याचे वृत्त आहे. यामागे भेसळ व दूषितपणाचा धोका कमी करणे आणि उत्पादनाचा स्रोत शोधता येणे हा उद्देश आहे.
मसाल्यांमध्ये कोणते कृत्रिम रंग प्रतिबंधित आहेत?
FDA ने मसाल्यांमध्ये Metanil Yellow, Rhodamine B, Sudan dyes आणि Lead Chromate यांसारख्या अनधिकृत रंगांच्या वापराविरोधात कारवाईचे निर्देश दिले आहेत. मसाल्यांचे वजन किंवा प्रमाण वाढवण्यासाठी विटांची पूड, खडू, लाकडाचा भुसा, अनधिकृत स्टार्च किंवा इतर भेसळयुक्त पदार्थ मिसळल्यासही कारवाई होऊ शकते. निकृष्ट दर्जाचा कच्चा माल मिसळणे किंवा अर्क काढलेले मसाले नव्या उत्पादनाप्रमाणे विकणे यांसारख्या प्रकारांवरही प्रशासन लक्ष ठेवणार आहे.
मसाल्यांच्या निर्जंतुकीकरणासाठी Ethylene Oxide वापरण्यास मनाई
मसाल्यांचे निर्जंतुकीकरण करण्यासाठी ethylene oxide वापरण्यास मनाई करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. व्यवसायांनी लागू नियमांनुसार परवानगी असलेल्या प्रक्रियांचाच वापर करणे आवश्यक आहे. मसाल्यांमधील कीटकनाशकांचे अवशेष, अफ्लाटॉक्सिन, जड धातू आणि इतर दूषित घटकांची तपासणी संबंधित अन्नसुरक्षा मानकांनुसार केली जाऊ शकते.
उत्पादक, दुकानदार, ऑनलाइन विक्रेते आणि हॉटेल्सनाही नियम लागू
या निर्देशांचा व्याप मसाला उत्पादक, दळण व मिश्रण करणारे युनिट, घाऊक विक्रेते, किरकोळ दुकानदार, ई-कॉमर्स कंपन्या, हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, केटरर्स आणि संस्थात्मक स्वयंपाकघरांपर्यंत आहे. मसाल्यांच्या पॅकेटवर उत्पादनाचे नाव, घटक, उत्पादकाची माहिती, FSSAI परवाना क्रमांक, बॅच क्रमांक, उत्पादन किंवा पॅकिंगची तारीख आणि लागू असल्याप्रमाणे वापरण्याची अंतिम तारीख किंवा Best Before माहिती देणे आवश्यक आहे.
मसाले तयार करणाऱ्या किंवा दळणाऱ्या व्यवसायाकडे त्यांच्या कामाच्या स्वरूपानुसार वैध FSSAI परवाना किंवा नोंदणी असणे आवश्यक आहे. केवळ स्थानिक व्यापार परवाना पुरेसा ठरत नाही. व्यवसायांनी स्वच्छता, वैयक्तिक आरोग्य, योग्य साठवणूक आणि अन्नसुरक्षा व्यवस्थापनाच्या लागू अटींचे पालन करावे.
मसाले वाळवणे आणि साठवणुकीसाठी स्वच्छतेचे नियम
मसाले सार्वजनिक रस्त्यांवर, डांबरी पृष्ठभागावर, नाल्यांजवळ, कचराकुंड्यांजवळ किंवा जनावरांच्या गोठ्यांच्या आसपास वाळवण्यास मनाई असल्याचे वृत्त आहे. उत्पादन आणि साठवणुकीची ठिकाणे स्वच्छ, कोरडी आणि कीटकांपासून सुरक्षित ठेवावी लागतील. कीटकनाशके, औद्योगिक रंग, रसायने आणि इतर हानिकारक पदार्थ मसाल्यांसोबत साठवण्यावरही निर्बंध आहेत.
नियम मोडल्यास काय कारवाई होऊ शकते?
उल्लंघनाचा प्रकार आणि गांभीर्य पाहून प्रशासन मसाल्यांचा साठा जप्त करू शकते, विक्री थांबवू शकते, बाजारातून उत्पादन मागे घेण्याचे निर्देश देऊ शकते, परवाना निलंबित किंवा रद्द करू शकते आणि न्यायालयीन कारवाई सुरू करू शकते. अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा, २००६ अंतर्गत दंड किंवा शिक्षेचे स्वरूप संबंधित उल्लंघन आणि त्याच्या परिणामांवर अवलंबून असते. प्रत्येक प्रकरणात एकच दंड किंवा कारावास लागू होतो असे समजू नये.
ग्राहकांनी मसाले खरेदी करताना काय तपासावे?
- पॅकेट व्यवस्थित सीलबंद आहे का ते तपासा.
- उत्पादकाचे नाव आणि संपर्कमाहिती वाचा.
- FSSAI परवाना किंवा नोंदणी क्रमांक तपासा.
- बॅच क्रमांक, उत्पादन किंवा पॅकिंगची तारीख आणि Best Before माहिती पाहा.
- भेसळ किंवा अस्वच्छ उत्पादनाचा संशय असल्यास अधिकृत यंत्रणेकडे तक्रार नोंदवा.
मसाल्यांमध्ये भेसळ, अनधिकृत रंग किंवा अस्वच्छ उत्पादनाचा संशय असल्यास महाराष्ट्र FDA च्या अधिकृत संकेतस्थळावर तक्रार व संपर्क पर्याय तपासता येतात. केंद्रीय अन्नसुरक्षा माहितीसाठी FSSAI चे अधिकृत संकेतस्थळ उपलब्ध आहे.
अधिकृत आणि विश्वसनीय बाह्य दुवे
- महाराष्ट्र FDA — अधिकृत आदेश आणि परिपत्रके
- The Economic Times / PTI — सुट्या मसाला पावडरच्या विक्रीवरील निर्बंध
- NDTV Profit — पॅकिंग, लेबलिंग आणि भेसळविरोधी कारवाई
- India Today — मसाला पॅकिंग आणि Ethylene Oxide नियम
- FSSAI — केंद्रीय अन्नसुरक्षा प्राधिकरण
तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील या कारवाईचा भर मसाल्यांच्या पुरवठा साखळीतील जबाबदारी निश्चित करणे आणि भेसळीचा स्रोत शोधणे यावर आहे. या आदेशाची परिणामकारकता नियमित तपासणी, नियमभंगावरील कारवाई आणि ग्राहकांना सुरक्षित उत्पादने उपलब्ध होण्यावर अवलंबून असेल.
Comments (0)
Leave a Comment
No comments yet. Be the first to comment!