कोकणात मुसळधार, आतील भागात मात्र प्रतीक्षा कायम

यंदाच्या पावसाळ्यात महाराष्ट्रात पावसाचे वितरण अत्यंत असमान राहिले आहे. एकीकडे कोकण किनारपट्टी आणि पश्चिम घाट परिसरात जुलै महिन्यात मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस झाला, तर दुसरीकडे राज्यातील तब्बल १५ जिल्हे अद्यापही पावसाच्या तुटीचा सामना करत आहेत. हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, कोकणातील पालघर जिल्ह्यात यंदा सर्वाधिक ७९ टक्के अतिरिक्त पाऊस नोंदवला गेला असून, तेथे १,९७७.२ मिमी पाऊस झाला आहे, जो सरासरी १,१०५ मिमीपेक्षा खूप अधिक आहे.

उत्तर महाराष्ट्र आणि विदर्भात तीव्र दुष्काळसदृश स्थिती

दुसरीकडे, राज्यातील सर्वात कोरडा जिल्हा ठरलेल्या नंदुरबारमध्ये पावसाची तूट तब्बल ६० टक्क्यांवर पोहोचली आहे. नंदुरबारमध्ये सरासरी ३५९.८ मिमीच्या तुलनेत केवळ १४४.६ मिमी पाऊस नोंदवला गेला आहे. मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्येही अशीच स्थिती असून, या दोन्ही विभागांतील पावसाची तूट शेती व पाणीसाठ्याच्या दृष्टीने चिंतेचा विषय बनली आहे. याउलट, पुणे जिल्ह्यात मात्र यंदा तब्बल ६२ टक्के अतिरिक्त पाऊस नोंदवला गेला असून, तेथे ४२०.१ मिमीच्या सरासरीच्या तुलनेत ६८२.६ मिमी पाऊस झाला आहे.

असमान वितरणामागील कारण काय?

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या असमान वितरणामागे एकाच वेळी सक्रिय झालेल्या अनेक मान्सून प्रणाली कारणीभूत आहेत, ज्यांचा फायदा प्रामुख्याने कोकण किनारपट्टी, पश्चिम घाट आणि लगतच्या जिल्ह्यांना झाला. दरम्यान, विदर्भासह राज्यातील अनेक आतील भाग सातत्याने पावसाच्या सक्रिय क्षेत्राबाहेर राहिले. उल्लेखनीय म्हणजे, जूनच्या मध्यावर विदर्भात पावसाची तूट ७० टक्क्यांहून अधिक होती, जी जूनअखेरपर्यंत झालेल्या पावसामुळे ३९ टक्क्यांपर्यंत कमी झाली होती. मात्र त्यानंतर पुन्हा अनेक भागांत पाऊस मंदावल्याचे चित्र आहे.

हवामान विभागाचा पुढील अंदाज

भारतीय हवामान खात्याने (आयएमडी) दिलेल्या माहितीनुसार, पश्चिम महाराष्ट्रात सध्या सुरू असलेला व्यापक मुसळधार पावसाचा जोर येत्या काही दिवसांत ओसरण्याची शक्यता आहे. २५ जुलैसाठी अतिवृष्टीचा इशारा फक्त कोकण किनारपट्ट्यालगतच्या मोजक्या जिल्ह्यांपुरता मर्यादित असून, राज्यातील बहुतांश भागांत तुलनेने कमी पाऊस अपेक्षित आहे. २६ जुलैपर्यंत अतिवृष्टी केवळ कोकणातील तुरळक भागांपुरती मर्यादित राहील, तर बहुतांश आतील भागांसाठी कोणताही गंभीर इशारा देण्यात आलेला नाही. २७ आणि २८ जुलैसाठीचा अंदाजही पुणे परिसरासह पश्चिम महाराष्ट्रात पावसाचे प्रमाण आणखी कमी होण्याचे संकेत देतो.

पूर्व महाराष्ट्रात हालचाल सरकण्याची शक्यता

याच कालावधीत हवामान यंत्रणा पूर्व महाराष्ट्राकडे सरकण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, जिथे काही जिल्ह्यांसाठी वादळी वाऱ्यासह पावसाचा पिवळा इशारा देण्यात आला आहे. मात्र मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांमध्ये पुढील दोन आठवडे तुलनेने कोरडे हवामान राहण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी वर्तवली असून, यामुळे या भागांतील पावसाची तूट आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

शेती आणि पाणीसाठ्यावर होणारा परिणाम

राज्यातील या असमान पावसामुळे मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. खरीप हंगामातील पेरण्यांवर तसेच स्थानिक पाणीसाठ्यावर या तुटीचा थेट परिणाम होण्याची शक्यता कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे. दुसरीकडे, कोकण व पश्चिम महाराष्ट्रातील अतिरिक्त पावसामुळे या भागांतील धरणांच्या पाणीसाठ्यात मात्र लक्षणीय वाढ झाल्याचे दिसून येत आहे.