अंतरवाली सराटी (जालना) / मुंबई: मराठा आरक्षणाच्या निर्णायक अंमलबजावणीसाठी अंतरवाली सराटी येथे उपोषणाला बसलेले आरक्षण आंदोलनाचे नेते मनोज जरांगे पाटील यांनी अखेर मुंबईच्या दिशेने कूच केले आहे. मुंबई पोलिसांनी आझाद मैदानावरील आमरण उपोषणाला औपचारिक परवानगी सलग दुसऱ्यांदा नाकारल्यानंतर, आंदोलकांवर संभाव्य पोलीस कारवाई टाळण्यासाठी जरांगेंनी स्वतःची रणनीती बदलली. 'सगळे नाही, आता मी एकटाच लढतो. रस्त्यावरील काटे मी बाजूला करतो, मग समाजाला सांगेन,' असा निर्धार व्यक्त करत ते आज सकाळी मोजके १० सहकारी आणि २ कार्डिॲक रुग्णवाहिकांसह मुंबईकडे रवाना झाले. प्रस्थानाच्या वेळी जमलेल्या हजारो मराठा बांधवांना निरोप देताना जरांगेंना अश्रू अनावर झाले. अधिकृत पोलीस परिपत्रके, वाहतूक मार्गदर्शक तत्त्वे आणि सुरक्षा नियमावलीसाठी मुंबई पोलीस अधिकृत पोर्टल पाहा.

अंतरवालीत जनसागर: १ किमी अंतर पार करायला लागला १ तास

सकाळी अंतरवाली सराटीतून ताफा बाहेर पडतानाचे वातावरण अत्यंत भावनिक बनले होते:

हे सुद्धा वाचा: दिवेआगर समुद्रकिनारी आळंदीच्या ८ विद्यार्थ्यांचा बुडून मृत्यू; सहलीचे शोकांतिकेत रूपांतर
  • अश्रू अनावर आणि भावनिक साद: जमलेल्या माता-भगिनी आणि कार्यकर्त्यांना पाहून मनोज जरांगे म्हणाले, 'उपोषणाने माझ्या पोटात आग पडली आहे, खूप मोठा शारीरिक त्रास होत आहे; पण मी समाजाला कधीही धोका देणार नाही. ही माझी शेवटची लढाई आहे, मी आझाद मैदानात लढून मरेल.'
  • गगनभेदी घोषणाबाजी: 'एक मराठा, लाख मराठा', 'आता कुठं जायचं? मुंबईला जायचं!' आणि 'आरक्षण आमच्या हक्काचं, नाही कुणाच्या बापाचं' या घोषणांनी संपूर्ण परिसर दुमदुमून गेला. जनसागरामुळे गावातील केवळ १ किलोमीटरचे अंतर कापण्यासाठी ताफ्याला तब्बल १ तास लागला.
  • ६४८ पोलिसांचे कडे: कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी जालना जिल्हा पोलीस दल आणि राज्य राखीव पोलीस दलाचे (SRPF) ६४८ सशस्त्र अधिकारी व अंमलदार गावात आणि महामार्गावर तैनात होते.

मुंबई पोलिसांनी परवानगी का नाकारली? (७ कायदेशीर कारणे)

आझाद मैदान पोलीस ठाण्याने जारी केलेल्या अधिकृत आदेशात उपोषणाला नकार देताना खालील बाबी नमूद केल्या आहेत:

  1. मुंबई सार्वजनिक सभा नियम २०२५: नियम ११(ड) नुसार कोणत्याही आंदोलनात आमरण उपोषण किंवा आत्मदहनासारख्या कृत्यांना सक्त मनाई आहे.
  2. अनिश्चित कालावधी आणि सुट्ट्या: नियमानुसार आंदोलन केवळ एका दिवसासाठी (सकाळी ९ ते संध्याकाळी ६) करता येते. शनिवार, रविवार व शासकीय सुट्ट्यांच्या दिवशी परवानगी नसते; जरांगेंनी १९ सप्टेंबर (शनिवार) पासून बेमुदत उपोषणाची मागणी केली होती.
  3. गणेशोत्सवाचा मुख्य बंदोबस्त: १४ ते २५ सप्टेंबरदरम्यान मुंबईत गणेशोत्सवाचा मुख्य काळ असून, लालबागसह दक्षिण मुंबईत लाखो भाविकांची गर्दी आणि व्हीआयपी सुरक्षा बंदोबस्त तैनात आहे.
  4. आझाद मैदानाची मर्यादित क्षमता: मैदानातील राखीव जागेची कमाल क्षमता केवळ ५ हजार आंदोलकांची आहे; लाखोंचा मोर्चा आल्यास चेंगराचेंगरीची भीती आहे.
  5. अत्यावश्यक वैद्यकीय सेवांवर परिणाम: बॉम्बे हॉस्पिटल, सेंट जॉर्ज, कामा आणि जीटी रुग्णालयांचे रुग्णवाहिका मार्ग आणि उच्च न्यायालय, मंत्रालय मार्ग बाधित होण्याची शक्यता.
  6. वाहतूक कोंडीचा धोका: पी. डी'मेलो रोड, ईस्टर्न फ्रीवे आणि सीएसएमटी परिसरातील जीवनवाहिनी ठप्प होण्याची भीती.
  7. मागील आंदोलनातील अटींचे उल्लंघन: पूर्वीच्या आंदोलनात वेळेच्या आणि जागेच्या मर्यादा पाळल्या नसल्याचा पोलिसांचा दावा.

जरांगेंची नवी रणनीती: ५० जणांसाठी नवा अर्ज

प्रशासनाचा दबाव झुगारताना जरांगेंनी सावध पावले उचलली आहेत:

  • 'खिंड मला लढू द्या': समाजाने गावागावांत शांत राहावे, महामार्गावर गाड्या आणू नयेत, असे निर्देश त्यांनी दिले आहेत. 'आधी मला पुढे जाऊ द्या, अडथळे संपले की समाजाला बोलावून घेईन,' असे ते म्हणाले.
  • ५० जणांसाठी नवीन अर्ज: ५ हजार लोकांचा अर्ज फेटाळल्यानंतर, जरांगेंच्या विधी पथकाने सर्व कायदेशीर अटी पाळून केवळ ५० जणांच्या उपस्थितीत उपोषणाची परवानगी मागणारा नवा अर्ज सादर केला असून उच्च न्यायालयात दाद मागण्याचा पर्यायही खुला ठेवला आहे.
  • सलाईन व पाण्याचा त्याग: जरांगे यांनी हातातील सलाईन काढून टाकली असून पाण्याचा घोटही घेणे बंद केले आहे. डिहायड्रेशनमुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण घसरल्याने २ अतिदक्षता रुग्णवाहिका त्यांच्या ताफ्यासोबत धावत आहेत.

सरकारची भूमिका: 'संविधानाच्या कक्षेतच निर्णय' — मुख्यमंत्री फडणवीस

वर्षा बंगल्यावर माध्यमांशी बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्पष्ट केले, 'मराठा आंदोलकांच्या ज्या मागण्या संविधानाच्या आणि कायद्याच्या चौकटीत बसतात, त्या पूर्ण करायला सरकार तयार आहे. परंतु इतर समाजाच्या आरक्षणाला धक्का लावून किंवा न्यायालयात न टिकणारा निर्णय शासन घेणार नाही. चर्चेचे दरवाजे उघडे आहेत; महसूल विभाग ५८ लाख कुणबी नोंदींची पडताळणी युद्धपातळीवर करत आहे.' दरम्यान, मुंबई व नवी मुंबई पोलिसांनी वाशी, ऐरोली, मुलुंड आणि दहिसर टोलनाक्यांवर अतिरिक्त कुमक तैनात करून वाहनांची कसून तपासणी सुरू केली आहे.