नागपूर: उपराजधानी नागपूरच्या १४५ वर्षांच्या ऐतिहासिक, क्रांतिकारक आणि सांस्कृतिक लोकपरंपरेचे प्रतीक असलेल्या प्रसिद्ध 'मारबत आणि बडग्या महोत्सवा'ला यंदा नागपूर महानगरपालिकेच्या (NMC) पुढाकाराने प्रथमच आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठ लाभले आहे. तान्हा पोळ्याच्या दिवशी सेंट्रल ॲव्हेन्यूवरील ऐतिहासिक गांधी पुतळा चौकात उभारण्यात आलेल्या मुख्य मंचावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा महोत्सव मोठ्या उत्साहात पार पडला. गल्लीबोळांतील या लोकसंस्कृतीला जागतिक पातळीवर नेण्याच्या महापालिकेच्या प्रयत्नांचे कौतुक करत मुख्यमंत्री म्हणाले, 'नागपूरच्या या अनोख्या लोकपरंपरेला जागतिक सांस्कृतिक पर्यटनाचे (Cultural Tourism) रूप देऊन जगभरातील पर्यटकांना विदर्भाकडे आकर्षित केले पाहिजे.' या वेळी 'इडा, पीडा घेऊन जा गे मारबत' या पारंपरिक घोषणेचा जयघोष करत राज्यातील जनतेवरील सर्व संकटे आणि रोगराई दूर होवो, अशी प्रार्थना त्यांनी केली. नागपूर शहराचा सांस्कृतिक इतिहास, नागरी प्रकल्प आणि अधिकृत अद्यतनांसाठी नागपूर महानगरपालिका अधिकृत पोर्टल पाहा.

आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक प्रतिनिधी आणि सिनेसृष्टीतील मान्यवरांची मांदियाळी

मारबत महोत्सवाला जागतिक पटलावर नेण्यासाठी नागपूर महापालिकेने विशेष निमंत्रणे दिली होती. त्यानुसार देश-विदेशातील अनेक दिग्गजांनी मंचावर हजेरी लावली:

हे सुद्धा वाचा: दिवेआगर समुद्रकिनारी आळंदीच्या ८ विद्यार्थ्यांचा बुडून मृत्यू; सहलीचे शोकांतिकेत रूपांतर
  • विदेशी महावाणिज्यदूत (Diplomatic Envoys): फ्रान्सचे मुंबईतील महावाणिज्यदूत पॅट्रिक लेवेरिनो, नॉर्वेच्या महावाणिज्यदूत मोनिका नागेलगार्ड आणि फिनलंडच्या महावाणिज्यदूत पेट्रा थेमन यांनी महोत्सवाला उपस्थित राहून १८८० च्या दशकातील प्लेग-कॉलराच्या साथीशी आणि ब्रिटिशांविरुद्धच्या लोकप्रतिकाराशी जोडलेला मारबतीचा इतिहास समजून घेतला.
  • सिने व क्रीडा क्षेत्रातील तारे: बॉलिवूड अभिनेते जॅकी श्रॉफ यांनी आपल्या खास शैलीत उपस्थितांशी संवाद साधत मिरवणुकीचा ठेका धरला. ज्येष्ठ दिग्दर्शक सुभाष घई यांनी आपला जन्म नागपूरचा असल्याचे सांगत शहराशी असलेले भावनिक नाते अधोरेखित केले. याशिवाय अभिनेते अंकुश चौधरी आणि भारतीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू उमेश यादव उपस्थित होते.
  • प्रशासकीय व राजकीय उपस्थिती: आमदार प्रवीण दटके, नागपूरच्या महापौर निता ठाकरे, उपमहापौर लीला हाथीबेड, स्थायी समिती अध्यक्ष शिवानी दाणी-वाखरे, महापालिका आयुक्त डॉ. विपीन इटनकर आणि गटनेते नरेंद्र (बाल्या) बोरकर मंचावर उपस्थित होते.

१४५ वर्षांचा वारसा: 'काळी-पिवळी मारबत' आणि 'बडग्यांचे' प्रहार

जगात केवळ नागपुरातच साजरी होणारी ही परंपरा सामाजिक प्रबोधन आणि अनिष्ट प्रवृत्तींवरील प्रहारासाठी प्रसिद्ध आहे:

  • काळी मारबत: १८८१ मध्ये सुरू झालेली सर्वात जुनी परंपरा असून ती अनिष्ट रूढी आणि संकटांचे प्रतीक मानली जाते. नेहरू चौकात काळी आणि पिवळी मारबतीचे पारंपरिक 'मिलन' हजारो भाविकांच्या साक्षीने पार पडले.
  • पिवळी मारबत: १८८५ मध्ये तऱ्हाणे तेली समाजाने सुरू केलेली ही मारबत तत्कालीन ब्रिटिश जुलमी राजवट आणि रोगांच्या विनाशाचे प्रतीक आहे. 'इडा, पीडा घेऊन जा गे मारबत, रोगराई घेऊन जा गे मारबत' या घोषणांनी संपूर्ण इतवारी परिसर दुमदुमून गेला.
  • बडग्यांची विडंबनात्मक मिरवणूक: समाजातील भ्रष्टाचार, गुन्हेगारी आणि महागाईवर उपरोधिक भाष्य करणारे भव्य पुतळे (बडगे) मिरवणुकीत काढण्यात आले. यंदा स्पर्धा परीक्षांमधील पेपरफुटी रॅकेट, महागाई आणि दहशतवादावर प्रहार करणारे बडगे मुख्य आकर्षण ठरले.

महापालिकेचा पुढाकार आणि सांस्कृतिक पर्यटनाला गती

स्थानिक मंडळांच्या सहकार्याने नागपूर महानगरपालिकेने या महोत्सवासाठी २ कोटी रुपयांची विशेष तरतूद केली होती. यामध्ये रस्ते दुरुस्ती, भाविकांसाठी दर्शन गॅलरी, ड्रोन सुरक्षा आणि डिजिटल कव्हरेज पुरवण्यात आले. नव्या पिढीला या परंपरेची माहिती व्हावी म्हणून काळी मारबत मंदिरापासून विशेष 'हेरिटेज वॉक'चे आयोजन करण्यात आले होते. सुमारे १० किलोमीटरच्या मिरवणुकीनंतर संध्याकाळी मारबत आणि बडग्यांचे विधिवत दहन करून अनिष्ट प्रवृत्तींचा प्रतीकात्मक विनाश करण्यात आला.