पिंपरी-चिंचवडमध्ये गणेशोत्सवातील ध्वनीप्रदूषणावर पोलिसांचा दणका; ५० गुन्हे दाखल, ४० डीजे संच जप्त

पिंपरी-चिंचवड : गणेशोत्सवातील विसर्जन मिरवणुकांमध्ये ध्वनी मर्यादेचे उल्लंघन करणाऱ्या गणेश मंडळे आणि साऊंड सिस्टिम चालकांविरोधात पिंपरी-चिंचवड पोलिसांनी मोठी कारवाई केली आहे. १४ ते २३ सप्टेंबरदरम्यान आयुक्तालयाच्या हद्दीत ध्वनीप्रदूषणाशी संबंधित एकूण ५० गुन्हे दाखल करण्यात आले. याच कारवाईत ४० ठिकाणांहून डीजे संच, साऊंड मिक्सर, अ‍ॅम्प्लीफायर, कन्सोल आणि संबंधित वाहने जप्त करण्यात आली.

परिमंडळ २ मधील हिंजवडी-वाकड परिसरात सर्वाधिक २१ गुन्हे नोंदवण्यात आले. त्यानंतर परिमंडळ १ मध्ये १५, परिमंडळ ४ मध्ये ९ आणि परिमंडळ ३ मध्ये ५ गुन्हे दाखल झाले. पोलिसांनी ध्वनीची पातळी तपासण्यासाठी डेसिबल मीटरचा वापर करत नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या ठिकाणी कारवाई केली.

हिंजवडी-वाकडमध्ये सर्वाधिक २१ गुन्हे

पिंपरी-चिंचवड आयुक्तालयातील चारही परिमंडळांमध्ये पोलिसांनी विशेष पथके तैनात केली होती. परिमंडळ २ अंतर्गत हिंजवडी, वाकड आणि सांगवी परिसरात २१ गुन्हे दाखल झाले असून १६ साऊंड युनिट्स जप्त करण्यात आली.

परिमंडळ १ मधील पिंपरी, चिंचवड आणि निगडी परिसरात १५ गुन्हे दाखल झाले आणि १५ साऊंड युनिट्स जप्त करण्यात आली. परिमंडळ ४ मधील देहूरोड, म्हाळुंगे आणि शिरगाव परिसरात ९ गुन्हे नोंदवून ३ साऊंड युनिट्स जप्त करण्यात आली. तर परिमंडळ ३ मधील चाकण आणि भोसरी एमआयडीसी भागात ५ गुन्हे दाखल झाले आणि ६ साऊंड युनिट्स जप्त करण्यात आली.

• परिमंडळ २ - हिंजवडी, वाकड, सांगवी: २१ गुन्हे, १६ साऊंड युनिट्स जप्त
• परिमंडळ १ - पिंपरी, चिंचवड, निगडी: १५ गुन्हे, १५ साऊंड युनिट्स जप्त
• परिमंडळ ४ - देहूरोड, म्हाळुंगे, शिरगाव: ९ गुन्हे, ३ साऊंड युनिट्स जप्त
• परिमंडळ ३ - चाकण, भोसरी एमआयडीसी: ५ गुन्हे, ६ साऊंड युनिट्स जप्त

गणेशोत्सवापूर्वीच पोलिसांनी दिली होती ताकीद

गणेशोत्सव सुरू होण्यापूर्वी पोलिसांनी गणेश मंडळांचे अध्यक्ष, पदाधिकारी आणि डीजे चालकांसोबत बैठका घेतल्या होत्या. या बैठकीत ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांचे पालन करण्याबरोबरच रात्री १० नंतर लाऊडस्पीकर आणि ध्वनिवर्धक यंत्रणेच्या वापराबाबत स्पष्ट सूचना देण्यात आल्या होत्या.

तरीही काही विसर्जन मिरवणुकांमध्ये निर्धारित मर्यादेपेक्षा मोठ्या आवाजात साऊंड सिस्टिमचा वापर झाल्याचे पोलिसांच्या तपासणीत आढळले. सांगवी, वाकड आणि हिंजवडी परिसरातील काही ठिकाणी आवाजाची पातळी १२० ते १२५ डेसिबलपर्यंत गेल्याचे कारवाईच्या माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

मंडळ पदाधिकाऱ्यांसह डीजे चालकांवरही कारवाई

या प्रकरणांमध्ये केवळ डीजे ऑपरेटरपुरती कारवाई मर्यादित ठेवण्यात आलेली नाही. संबंधित गणेश मंडळांचे अध्यक्ष किंवा प्रमुख पदाधिकारी तसेच साऊंड सिस्टिमशी संबंधित व्यक्तींविरोधातही प्रकरणे दाखल करण्यात आली आहेत. ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांचे उल्लंघन झाल्याचे आढळल्यानंतर वापरलेले साऊंड साहित्य जप्त करण्यात आले.

पिंपरी-चिंचवडचे पोलीस आयुक्त विनयकुमार चौबे यांच्या निर्देशानुसार ही कारवाई करण्यात आली. गणेशोत्सव काळात नियमांचे पालन करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी मंडळांच्या प्रतिनिधींशी संवाद साधला होता. अनेक मंडळांनी नियमांचे पालन केले असले तरी जिथे उल्लंघन आढळले, तिथे कारवाई सुरू ठेवण्यात आल्याचे पोलिसांनी स्पष्ट केले.

मुंबई उच्च न्यायालयाच्या भूमिकेचीही पार्श्वभूमी

गणेशोत्सव आणि अन्य धार्मिक मिरवणुकांमधील ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा यंदा मुंबई उच्च न्यायालयासमोरही आला. न्यायालयाने ध्वनी आणि वायुप्रदूषणाबाबत स्वतःहून दखल घेतली असून उत्सवांच्या काळात नियमांची अंमलबजावणी कशी केली जात आहे, याबाबत राज्य सरकारकडून माहिती मागवली आहे.

न्यायालयाने ध्वनीची पातळी मोजण्यासाठी डेसिबल मीटरचा वापर आणि नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कायद्यानुसार कारवाई करण्यावर भर दिला आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवातील ध्वनीप्रदूषणाविरोधातील पोलिसांची कारवाई व्यापक प्रशासकीय आणि न्यायालयीन पार्श्वभूमीवर होत आहे.

ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांचे उल्लंघन केल्यास काय?

सार्वजनिक ठिकाणी लाऊडस्पीकर, डीजे किंवा इतर ध्वनिवर्धक यंत्रणेचा वापर करताना निर्धारित ध्वनी मर्यादा आणि वेळेच्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. ध्वनीप्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम, २००० अंतर्गत विविध क्षेत्रांसाठी दिवस आणि रात्रीच्या वेळेच्या ध्वनी मर्यादा निश्चित करण्यात आल्या आहेत.

सामान्यतः रात्री १० ते सकाळी ६ या कालावधीत लाऊडस्पीकर किंवा ध्वनिवर्धक यंत्रणेच्या वापरावर निर्बंध आहेत. राज्य सरकारने अधिसूचित केलेल्या विशिष्ट दिवसांमध्ये काही सवलती असू शकतात; मात्र त्या काळातही निर्धारित ध्वनी मर्यादांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

नागरिकांच्या तक्रारी आणि पोलिसांची भूमिका

ध्वनीप्रदूषणामुळे रहिवासी, ज्येष्ठ नागरिक, आजारी व्यक्ती आणि इतर नागरिकांना होणाऱ्या त्रासाबाबत तक्रारी वाढत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर पोलिसांवरही कारवाईचा दबाव होता. पिंपरी-चिंचवडमधील विविध निवासी भागांमध्ये मोठ्या आवाजातील डीजे आणि साऊंड सिस्टिमविरोधात नागरिकांकडून तक्रारी करण्यात आल्या होत्या.

विशेषतः आयटी पट्ट्यातील हिंजवडी आणि वाकड परिसरात मोठ्या प्रमाणावर निवासी वसाहती असल्याने उत्सवातील ध्वनीप्रदूषणाचा प्रश्न अधिक चर्चेत राहिला. याच परिमंडळात सर्वाधिक २१ गुन्हे दाखल झाल्याची नोंद आहे.

पुणे शहरातही २१ गुन्हे दाखल

याच कालावधीत पुणे शहर पोलीस आयुक्तालयाच्या हद्दीतही ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांचे उल्लंघन केल्याप्रकरणी २१ गुन्हे नोंदवण्यात आले. त्यामुळे पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड या दोन्ही पोलीस आयुक्तालयांच्या हद्दीत गणेशोत्सवादरम्यान ध्वनीप्रदूषणाशी संबंधित एकूण ७१ प्रकरणे नोंदली गेली आहेत.

पिंपरी-चिंचवड पोलिसांच्या कारवाईत ४० साऊंड युनिट्स जप्त झाल्याने यंदाच्या गणेशोत्सवात ध्वनी मर्यादांच्या अंमलबजावणीवर पोलिसांनी विशेष लक्ष दिल्याचे स्पष्ट झाले आहे.