सलग पावसामुळे पवना धरण भरण्याच्या मार्गावर

पिंपरी-चिंचवड शहराला पिण्याच्या पाण्याचा मुख्य स्त्रोत असलेल्या पवना धरणाच्या पाणीसाठ्यात या आठवड्यात मोठी वाढ नोंदवण्यात आली आहे. खडकवासला पाटबंधारे विभागाच्या आकडेवारीनुसार, २३ जुलै २०२६ रोजी धरणातील उपयुक्त पाणीसाठा ९२.२७ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. गेल्या काही दिवसांपासून पाणलोट क्षेत्रात सुरू असलेल्या सततच्या पावसामुळे ही झपाट्याने वाढ झाली असून, उर्वरित पावसाळ्यापूर्वी शहरासाठी हा मोठा दिलासा मानला जात आहे.

अवघ्या महिन्याभरात संकटातून दिलाशाकडे

हा बदल अत्यंत नाट्यमय ठरला आहे. अवघ्या महिन्याभरापूर्वी, जूनमध्ये मान्सून लांबल्याने धरणातील पाणीसाठा अवघ्या १६ टक्क्यांपर्यंत घसरला होता, त्यामुळे जलसंपदा विभागाला १९ जूनपासून १५ टक्के पाणीकपात लागू करावी लागली होती. यामुळे पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिकेने (पीसीएमसी) शहराच्या अनेक भागांतील दैनंदिन पाणीपुरवठ्यात एक ते दीड तासांची कपात केली होती. त्यानंतर जुलै महिन्यात पाणीसाठा झपाट्याने वाढत गेला — जुलैच्या सुरुवातीला सुमारे ५५ टक्के, १७ जुलैपर्यंत ६७ टक्क्यांहून अधिक, २१ जुलैपर्यंत ८० टक्क्यांपार, आणि आता ९२ टक्क्यांहून अधिक — सतत होत असलेल्या पावसामुळे पाणलोट क्षेत्र भरत गेले.

संभाव्य विसर्गाबाबत प्रशासनाचा इशारा

धरण पूर्ण क्षमतेच्या जवळ पोहोचत असल्याने, खडकवासला पाटबंधारे विभागाने पाण्याची आवक याच वेगाने सुरू राहिल्यास सांडव्यातून नियंत्रित पाणी विसर्ग करण्याची शक्यता वर्तवणारा इशारा दिला आहे. नागरिकांना नदीपात्रापासून दूर राहण्याचे तसेच धरणाच्या खालच्या बाजूस असलेल्या सखल भागात न जाण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. तसेच नदीपात्राजवळील गुरेढोरे, साहित्य व इतर वस्तू तातडीने सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

पिंपरी-चिंचवडसाठी पवना धरणाचे महत्त्व

पवना धरण हे पिंपरी-चिंचवड शहर, एमआयडीसी परिसर, अनेक नगरपालिका तसेच मावळ तालुक्यातील गावांसाठी पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे. अंदाजे ३८ लाख लोकसंख्या असलेल्या या शहराला दररोज सुमारे ६५० दशलक्ष लिटर पाण्याची गरज असते, त्यापैकी सुमारे ५२० एमएलडी पवना नदीतून, १०० एमएलडी इंद्रायणी नदीतून आणि ३० एमएलडी एमआयडीसी स्त्रोतांमधून पुरवले जाते. सध्याचे ७७६ एमएलडीचे मंजूर पाणी आरक्षण २०२९ पर्यंत पुरेसे राहील असा अंदाज अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे, मात्र येत्या दशकांमध्ये शहराची लोकसंख्या झपाट्याने वाढण्याची शक्यता आहे.

दीर्घकालीन पायाभूत सुविधा प्रकल्प सुरूच

पाणीसाठ्यातील ही सुधारणा होत असतानाच, पीसीएमसी पवना डायरेक्ट पॅरलल पाइपलाइन प्रकल्पावर काम सुरू ठेवत आहे, ज्याद्वारे धरणातून थेट निगडी येथील सेक्टर २३ मधील जलशुद्धीकरण केंद्रापर्यंत कच्चे पाणी वाहून नेले जाणार आहे. हा प्रकल्प पाणी वाहतूक अधिक कार्यक्षम करण्यासाठी आणि वाहतुकीदरम्यान होणारे दूषितीकरण टाळण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. समान पाणीवाटपासाठी नोव्हेंबर २०१९ पासून सुरू असलेली एकाआड एक दिवस पाणीपुरवठा योजना भामा आसखेड प्रकल्पाचे पाणी उपलब्ध होईपर्यंत सुरू राहण्याची शक्यता आहे.

पुढे काय?

मान्सून अद्याप सक्रिय असून पाणलोट क्षेत्रात पाऊस सुरूच असल्याने, येत्या काही दिवसांत पाणीसाठा आणखी वाढण्याची आणि त्यामुळे अपेक्षित सांडवा विसर्ग सुरू होण्याची शक्यता अधिकाऱ्यांनी वर्तवली आहे. सध्या तरी, केवळ महिन्याभरापूर्वी १६ टक्क्यांवर घसरलेला पाणीसाठा आता ९२ टक्क्यांहून अधिक झाल्याने, मे-जूनमध्ये पिंपरी-चिंचवडकरांना भेडसावलेली पाणीटंचाईची चिंता मोठ्या प्रमाणात दूर झाली आहे.